امور عالم هر قسمتش واگذار به يك طبقه از معبودها بود ، مثلا حب و بغض ، و صلح و جنگ ، و آسايش و امثال اينها هر يك به يك طبقه واگذار شده بود ، بعضىها هم معتقد بودند تدبير نواحى مختلف عالم هر قسمت به يك طبقه از معبودين واگذار شده ، مثلا آسمان به دست يكى ، و زمين به دست ديگرى ، و انسان به دست يكى ، و ساير انواع موجودات به دست ديگرى واگذار شده است ، در نتيجه براى وثنى مسلكان يك رب مطرح نبوده ، بلكه ارباب متعدد و آلهه بسيارى قائل بودند كه هر يك عالمى را كه به او واگذار بود تدبير مىكرد ، الهى مدبر امور زمين و الهى ديگر مدبر امور آسمان و الهى مدبر امور جايى ديگر بود و همه اين آلهه ، يعنى ملائكه و جن و قديسين از بشر ، خود نيز الهى دارند كه او را مىپرستند و او خداى سبحان است كه إله الآلهه و رب الارباب است . حال كه اين معنا روشن شد معلوم شد كه در برابر يك وثنى ، كلمه رب العالمين كلامى بى معناست و با اصول مذهب آنان هيچ معنايى ندارد ، چون اگر مقصود از اين كلمه يكى از مقدسات مذكور باشد كه هيچ يك از آنها رب العالمين نيست ، بلكه رب عالم خودش مىباشد كه مسئول تدبير و مباشر در تصرف همان عالم است ، مانند عالم آسمان و عالم زمين و امثال آن ، و اگر منظور از اين كلمه خداى سبحان باشد كه باز او رب العالمين نيست و اصلا با عالميان سر و كارى ندارد ، زيرا گفتيم امور عالميان به زعم فرعونيان واگذار به ديگران شده است و خداى سبحان رب آنان و به عبارت ديگر رب الارباب و تنها إله عالم الهه است و اگر غير اين دو طايفه منظور باشد ، يعنى كسى منظور باشد كه نه رب واجب الوجود باشد و نه ارباب ممكن الوجود ، كه چنين ربى مصداق خارجى و معقول ندارد . پس در جمله * ( « قالَ فِرْعَوْنُ وَما رَبُّ الْعالَمِينَ » ) * فرعون از موسى ( ع ) از حقيقت رب العالمين مىپرسد ، چون فرعون وثنى مذهب بود و خود بت مىپرستيد و مع ذلك ادعاى الوهيت هم داشت . اما اينكه بت مىپرستيد ، براى اينكه در سوره اعراف درباره اش فرموده : « يَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ » « 1 » ، پس معلوم مىشود آلهه داشته و اما ادعاى الوهيتش از همان آيه و آيه « فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى » « 2 » استفاده مىشود . و در اعتقاد وثنىها منافاتى ميان رب و مربوب بودن يك نفر نيست و ممكن است شخص واحدى مانند فرعون ، مثلا از يك سو خودش رب ساير مردم باشد و از سوى ديگر

--> ( 1 ) ( آيا موسى و قومش را رها مىكنى تا ) تو و آلهه ات را رها كند ؟ . سوره اعراف ، آيه 127 . ( 2 ) پس ( فرعون ) گفت من بزرگترين رب شمايم . سوره نازعات ، آيه 24 .